به گزارش خبرنگار تازه‌های اقتصاد، تسهیل فرآیندهای گمرکی و کاهش زمان انتقال کالا از مبادی ورودی به مقصد نهایی، در شرایطی که سرعت تأمین کالاهای اساسی، مواد اولیه و تجهیزات مورد نیاز صنایع اهمیت ویژه‌ای دارد، به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری اقتصادی تبدیل شده است. در همین راستا، تصویب طرح حمل یکسره کالا در هیئت دولت و اصلاح رویه‌های گمرکی با هدف کاهش توقف محموله‌ها، حذف مراحل غیرضروری جابه‌جایی و تسریع فرآیند ترخیص و توزیع کالا دنبال می‌شود.
طرح حمل یکسره کالا از جمله اقداماتی است که با محوریت وزارت امور اقتصادی و دارایی و گمرک ایران برای کاهش موانع اداری تجارت خارجی و افزایش سرعت جابه‌جایی محموله‌ها در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس سازوکار این طرح، بخشی از اقدامات و تشریفات مربوط به کامیون‌ها و سایر وسایل نقلیه حامل بار در مبدأ انجام می‌شود و امور مرتبط با محموله‌های وارداتی نیز در مقصد نهایی و گمرکات داخلی دنبال خواهد شد. به این ترتیب، امکان انتقال مستقیم‌تر کالا به مقصد مشخص فراهم می‌شود و نیاز به توقف‌های طولانی، تخلیه و بارگیری مجدد و انبارش در مبادی ورودی کاهش می‌یابد.
در این سازوکار، انجام بخشی از تشریفات در مبدأ و انتقال امور مربوط به محموله‌ها به مقصد نهایی، می‌تواند از تکرار فرآیندهای اداری و عملیاتی جلوگیری کند. همچنین برای ترخیص کالا در گمرکات داخلی سقف زمانی در نظر گرفته شده و اقدامات نظارتی در حوزه‌هایی مانند استاندارد، قرنطینه و مسائل بهداشتی باید در بازه زمانی مشخص انجام شود. هدف‌گذاری انجام‌شده در این بخش، تحقق فرآیند ترخیص سه‌روزه کالا است.
کاهش ۷۰ ساعته زمان متوسط ترخیص
در کنار اجرای طرح حمل یکسره، اصلاح رویه‌های گمرکی و استفاده از پروفایل‌های ریسک نیز در کاهش زمان ترخیص کالا نقش داشته است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، افزایش سهم کالاهای کم‌ریسک در مسیر سبز گمرکی، زمان متوسط ترخیص را از ۱۴۳ ساعت به ۷۳ ساعت رسانده است؛ به این ترتیب، مدت زمان متوسط ترخیص کالا ۷۰ ساعت کاهش یافته است.
استفاده از پروفایل‌های ریسک به گمرک امکان می‌دهد فرآیند بررسی محموله‌ها را متناسب با سطح ریسک آن‌ها انجام دهد و کالاهای کم‌ریسک با تشریفات سریع‌تری از گمرک عبور کنند. این رویکرد در عین حفظ نظارت‌های قانونی، از انجام بررسی‌های غیرضروری و توقف یکسان محموله‌هایی با سطوح ریسک متفاوت جلوگیری می‌کند.
افزایش سهم کالاهای کم‌ریسک در مسیر سبز، به‌ویژه در شرایطی که سرعت تأمین مواد اولیه و کالاهای ضروری اهمیت دارد، می‌تواند زمان انتظار فعالان اقتصادی را کاهش دهد. در واقع، اصلاح فرآیندهای گمرکی در کنار حمل یکسره، دو بخش مکمل از برنامه تسهیل تجارت محسوب می‌شوند؛ یکی با هدف کاهش زمان انجام تشریفات و دیگری با تمرکز بر حذف مراحل اضافی در انتقال فیزیکی کالا.
کاهش هزینه‌های انبارداری و آزادسازی سرمایه در گردش
توقف طولانی‌مدت کالا در گمرکات و پایانه‌های مرزی، علاوه بر افزایش هزینه‌های انبارداری و حمل‌ونقل، منابع مالی واردکنندگان و فعالان اقتصادی را نیز برای مدت بیشتری درگیر می‌کند. محموله‌ای که پس از خرید و تخصیص منابع ارزی وارد کشور شده، تا زمان ترخیص و انتقال به مقصد نهایی امکان ورود کامل به چرخه تولید یا توزیع را ندارد. در چنین شرایطی، طولانی شدن فرآیند ترخیص می‌تواند هزینه‌های مبادله را افزایش دهد و زمان دسترسی واحدهای تولیدی به مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز را به تأخیر بیندازد.
حمل یکسره با حذف مراحل غیرضروری تخلیه، بارگیری مجدد و انبارش، می‌تواند بخشی از این هزینه‌ها را کاهش دهد. کاهش توقف محموله‌ها همچنین احتمال آسیب‌دیدگی کالا، به‌ویژه در مورد محموله‌های حساس به زمان و شرایط نگهداری، را کمتر می‌کند. از سوی دیگر، حذف جابه‌جایی‌های مکرر به معنای کاهش نیاز به ماشین‌آلات، نیروی انسانی، فضای انبار و انرژی مورد استفاده در این عملیات است.
این تغییرات علاوه بر کاهش هزینه‌های مستقیم، می‌تواند ظرفیت عملیاتی پایانه‌ها را نیز افزایش دهد. زمانی که محموله‌ها با سرعت بیشتری از مبادی ورودی خارج شوند، فضای بیشتری برای پذیرش و پردازش محموله‌های جدید در اختیار گمرکات و پایانه‌ها قرار می‌گیرد. به این ترتیب، استفاده کارآمدتر از زیرساخت‌های موجود بدون نیاز به افزایش متناسب ظرفیت انبارداری امکان‌پذیر خواهد شد.
اهمیت حمل یکسره در تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه
تسریع در انتقال کالا به مقصد نهایی برای اقلامی که تأمین به‌موقع آن‌ها بر فعالیت اقتصادی و زندگی روزمره مردم اثر مستقیم دارد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. غلات، نهاده‌های دامی، روغن، دارو، تجهیزات پزشکی و مواد اولیه واحدهای تولیدی از جمله کالاهایی هستند که کاهش زمان توقف و انتقال آن‌ها می‌تواند به روان‌تر شدن فرآیند تأمین و توزیع کمک کند.
قرار گرفتن کالاهای کم‌ریسک و اقلام ضروری در مسیرهای سریع‌تر گمرکی، در کنار امکان انتقال مستقیم محموله‌ها به مقصد مشخص، فاصله زمانی میان ورود کالا به کشور و رسیدن آن به واحد تولیدی یا بازار مصرف را کاهش می‌دهد. این موضوع برای بنگاه‌هایی که استمرار فعالیت آن‌ها به دسترسی منظم به مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای وابسته است، اهمیت ویژه‌ای دارد.
از طرف دیگر، کاهش زمان انتقال کالا می‌تواند برنامه‌ریزی واردکنندگان و تولیدکنندگان را دقیق‌تر کند. هرچه زمان ترخیص و تحویل محموله‌ها قابل پیش‌بینی‌تر باشد، فعالان اقتصادی با اطمینان بیشتری می‌توانند درباره زمان تأمین مواد اولیه، تولید و عرضه محصولات تصمیم‌گیری کنند.
حمل یکسره و تقویت جایگاه ترانزیتی ایران
مزایای اصلاح فرآیندهای گمرکی تنها به واردات محدود نمی‌شود و تسهیل تجارت خارجی می‌تواند بر روند صادرات و ترانزیت کالا نیز اثرگذار باشد. کاهش زمان توقف کامیون‌ها و محموله‌ها در مرزها، هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط و حذف تشریفات تکراری، امکان انتقال سریع‌تر کالا از مسیر ایران را فراهم می‌کند.
در تجارت منطقه‌ای، سرعت عبور، هزینه حمل‌ونقل و سهولت انجام تشریفات از جمله عواملی هستند که در انتخاب مسیرهای تجاری و ترانزیتی اهمیت دارند. کاهش توقف محموله‌ها در گمرکات و پایانه‌های مرزی می‌تواند زمان عبور کالا از قلمرو ایران را کاهش دهد و قابلیت پیش‌بینی فرآیندهای حمل‌ونقل را افزایش دهد. این مسئله برای شرکت‌های حمل‌ونقل و فعالان تجاری که میان مسیرهای مختلف منطقه‌ای انتخاب می‌کنند، اهمیت دارد.
تقویت ترانزیت از مسیر ایران علاوه بر درآمد ارزی مستقیم، می‌تواند زمینه توسعه خدمات حمل‌ونقل و ایجاد اشتغال در پایانه‌ها را فراهم کند. همچنین افزایش استفاده از کریدورهای عبوری کشور، ظرفیت همکاری‌های تجاری با کشورهای همسایه را گسترش می‌دهد و می‌تواند جایگاه ایران را در شبکه حمل‌ونقل منطقه‌ای تقویت کند.
در این میان، توسعه زیرساخت‌های بندری و زمینی و هماهنگی میان گمرک، پایانه‌های مرزی و دستگاه‌های مسئول حمل‌ونقل، از عوامل مکمل اجرای موفق طرح به شمار می‌رود. تسهیل رویه‌ها زمانی می‌تواند به کاهش پایدار زمان و هزینه منجر شود که زیرساخت‌های لازم برای جابه‌جایی سریع محموله‌ها نیز متناسب با آن عمل کنند.
در مجموع، اجرای حمل یکسره کالا در کنار استفاده از پروفایل‌های ریسک و افزایش سهم کالاهای کم‌ریسک در مسیر سبز، مجموعه اقداماتی را برای اصلاح فرآیند تجارت خارجی شکل می‌دهد. کاهش زمان ترخیص، کم شدن هزینه‌های انبارداری و حمل‌ونقل، دسترسی سریع‌تر تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان به کالا و تقویت ظرفیت ترانزیتی کشور، از مهم‌ترین اهداف و آثار مورد انتظار این رویکرد است.
نظر شما